Ons zonnestelsel

Het zonnestelsel is het planetenstelsel dat bestaat uit de Zon en de hemellichamen die door de zwaartekracht aan de Zon gebonden zijn. De Zon is een klasse G2 hoofdreeksster met een diameter van 1,39 miljoen kilometer. De Zon neemt 99,86% van de massa in het zonnestelsel voor haar rekening.

Naast de Zon bevat het zonnestelsel acht planeten, vijf dwergplaneten, meer dan een miljoen bekende planetoïden, 644 manen van planeten, dwergplaneten, en planetoïden, en 3701 bekende kometen (stand: januari 2021). De meeste van deze objecten bewegen zich rond de Zon in omloopbanen met een kleine glooiingshoek ten opzichte van de ecliptica. In de ruimte tussen deze hemellichamen bevindt zich de interplanetaire materie. Volgens een definitie wordt het zonnestelsel begrensd door de heliopauze, de rand van de heliosfeer.

Het zonnestelsel ontstond ongeveer 4,5 miljard jaar geleden, toen een interstellaire gaswolk om onbekende reden actief werd en door zijn eigen gewicht begon te krimpen en steeds sneller rond te draaien, waarna in het midden van deze gaswolk de Zon ontstond.

Het ineenstorten van het midden van de gaswolk, ook zonnenevel genoemd, nam 100.000 jaar in beslag. Door de enorme hitte die ontstond bij het samentrekken ontstond een kleine ster die een groot deel van de gaswolk opzoog en zo een volwaardige ster werd: onze Zon. Het overgebleven gas, ook accretieschijf genoemd, begon daarna af te koelen en er stolden stukken ijs, steen en metaal, die door botsingen steeds groter werden omdat ze aan elkaar vastklitten. Die grote brokken verzamelden al het nog overgebleven materiaal, op enkele planetoïden en meteoroïden na. Toen waren sommige brokken (protoplaneten) groot genoeg geworden om ook het laatste beetje gas op te zuigen.

Op dat moment, een miljoen jaar na het ontstaan van de eerste brokken, begon de Zon plots sterke straling, een zonnewind, te produceren, die de gasmantel rond bijna alle protoplaneten, behalve de gasreuzen, wegblies. Daarna kregen de protoplaneten langzaam een stabiele baan rond de Zon, en de planeten en manen werden gevormd door laatste grote botsingen tussen protoplaneten.

Ongeveer 4 miljard jaar geleden kreeg het zonnestelsel nog te maken met een kosmisch bombardement, waardoor op veel manen en planeten grote inslagkraters ontstonden.

De spiraalarmen van de Melkweg met de omloopbaan van de Zon (geel). De Orionarm is aangegeven als Local Spur.

Zonnestelsel 1

 

Het zonnestelsel (niet op schaal)

De Zon bevindt zich in de Lokale bel in de Orionarm, een spiraalarm van de Melkwegop een afstand van 26.490 ± 100 lichtjaar van het galactisch centrum. Het zonnestelsel beweegt met een snelheid van ongeveer 220 km/s in 225-250 miljoen jaar in een vaste baan om het centrum van de Melkweg. Een theorie onder wetenschappers is dat de route die de Zon door spiraalarmen in de Melkweg volgt bijdraagt aan de periodieke massale uitsterving van leven op aarde.

Zon en (dwerg)planeten

Traditioneel (tot 2006) werden tot het zonnestelsel negen planeten gerekend. De planeten MercuriusVenusMarsJupiter, en Saturnus zijn bekend sinds de oudheid. Na de uitvinding van de telescoop werden Uranus (1781), Neptunus (1846), en Pluto (1930) ontdekt. In de jaren 90 van de 20e eeuw werd ontdekt dat de toenmalige negende planeet, Pluto, slechts een van vele soortgelijke objecten in de Kuipergordel was. De vraag drong zich op of deze met Pluto vergelijkbare objecten nu ook allemaal als ‘planeet’ geclassificeerd moesten worden. Naarmate steeds grotere objecten ontdekt werden, zoals Quaoar en Varuna kwam het klassieke aantal van negen planeten onder druk te staan. Met de ontdekking van de nog veel grotere Eris was een nieuwe definitie van planeet noodzakelijk. Volgens de nieuwe definitie wordt Pluto nu een ‘dwergplaneet‘ genoemd en telt het zonnestelsel acht ‘echte’ planeten.

 

Eigenschappen

NaamDiameter
(km)
Afstand tot de Zon
(km)
Massa t.o.v.
de aarde
Omlooptijd
dagen
Omlooptijd
jaar
Zon1.392.000332.946
Mercurius4.88057.910.0000,187,96910,240846
Venus12.104108.208.9300,9224,7010,615198
Aarde12.756149.597.8701365,2563630041
Mars6.794227.936.6400,1686,9711,88082
Jupiter142.984778.412.0103184.332,5911,862
Saturnus120.5361.426.725.4009510.759,2229,4571
Uranus51.1182.870.972.2001530.688,584,0205
Neptunus49.5724.498.252.9001760.182164,8
 

Er lijkt een wetmatigheid in de afstand van de planeten tot de Zon te zitten: de Wet van Titius-Bode.

 

Zon

Zon

De Zon en de planeten van het zonnestelsel.
(Afmetingen op schaal; afstanden niet)
Leeftijd4,568 miljard jaar
LocatieLokale interstellaire wolkLokale belOrionarmMelkweg
Dichtstbijzijnde sterProxima Centauri (4,22 lj), Alpha Centaurisysteem (4,37 lj)
Dichtstbijzijnde bekende planetenstelselAlpha Centaurisysteem (4,37 lj)
 
Planetenstelsel
Halve lange as van buitenste planeet30,10 AE (4,503 miljard km)
Afstand tot Kuipergordel50 AE
Aantal sterren1
Zon
Aantal planeten8
MercuriusVenusAardeMarsJupiterSaturnusUranusNeptunus
Aantal bekende dwergplaneten5
CeresPlutoHaumeaMakemakeEris
honderden andere mogelijkheden[1]
Aantal bekende natuurlijke manen644 (205 van planeten[2] en 439 van (mogelijke) dwergplaneten[3])
Aantal bekende planetoïden1.043.679 (op 12 januari 2021)[4]
Aantal bekende kometen3.701 (op 12 januari 2021)[4]
Baan rond het galactisch centrum
Inclinatie tov het galactisch vlak60,19°
Afstand tot het galactisch centrum26.490 ± 100 lj
Omloopsnelheid220 km/s
Omloopsperiode225–250 Mjr
Eigenschappen bepaald door ster
SpectraalklasseG2V
Frost line≈5 AE[5]
Afstand tot de Heliopauze≈120 AE
Straal van de Hillsfeer≈1–2 lj
Mercurius

Mercurius

Symbool Symbool
Type Planeet
Aardse planeet
Vernoemd naar Mercurius, een god in de Romeinse mythologie
Fysische gegevens
Diameter 4.878 km
Massa 3,302×1023 kg (5,52% aarde)
Valversnelling 3,7 m/s2
Ontsnappingssnelheid 4,25 km/s
Dichtheid (ρ) 5,427 g/cm3
Rotatietijd 58 dagen, 15 uur en 30 min
Samenstelling kern IJzerrijk, vloeibaar, ca. 3600 km diameter
Periode (P) 88 dagen
Waarnemingsgegevens
Schijnbare helderheid −2,6 tot +5,7 mag
Afstand tot de zon 57,91×106 km (0,39 AE)
Atmosferische gegevens
Luchtdruk 10−9 hPa
Samenstelling 41% O2, 29% Na, 22% H2, 6% He, 0,5% K, sporen Ar/CO2/H2O/N2
Temperatuur 90 ~ 700 K
Venus

Venus

SymboolSymbool
TypePlaneet
Aardse planeet
Vernoemd naarVenus (mythologie)
Fysische gegevens
Diameter12.104 km
Massa4,856×1024 kg (81,3% aarde)
Valversnelling8,87 m/s2
Ontsnappingssnelheid10,36 km/s
Rotatietijd243 aardse dagen
Samenstelling kernFe en Ni
Periode (P)224,7 aardse dagen
Waarnemingsgegevens
Schijnbare helderheid−4,6 tot −3,8 mag
Afstand tot de zon1,0821×108 km (0,72 AE)
Atmosferische gegevens
Luchtdruk92 bar of 92.000 hPa
Samenstelling
Temperatuur735 K
Aarde

Aarde

Blik op het Oostelijk halfrond met India (midden), het Arabisch Schiereiland en Afrika (links), Europa (linksboven), de Indische Oceaan (onder), Australië (rechtsonder) en Azië (boven en rechts).
SymboolSymbool
TypePlaneet
Aardse planeet
Overige aanduidingenWereld, Sol III, Tellus, Terra
Fysische gegevens
Aantal (bekende) manen1
Omtrek40 075 km (equatoriaal)
Diameter12 756 km (equatoriaal)
12 714 km (polair)
Massa5,9722×1024 kg
Valversnelling9,780 tot 9,832 m/s2
Ontsnappingssnelheid11,2 km/s
Dichtheid (ρ)5,515 g/cm3
Rotatietijd23 uur, 56 minuten en 04 seconden
Albedo36,7%
Hoek omwentelingsas23,439281°
Fysische samenstelling35% Fe, 29% O, 15% Si, 13% Mg, 2,5% Ni, 2% S, 1,2% Ca, 1,1% Al en 0,2% overig
Samenstelling kernNikkelijzer
Afplatting0,0033528
1/298.257222101 (ETRS89)
Baangegevens
Periapsis0,98 AE
Apoapsis1,02 AE
Halve lange as (a)1,0000026 AE
Excentriciteit (e)0,016710219
Lengte klimmende knoop (Ω)348,73936°
Periode (P)1,0000175 jaar
Inclinatie (i)1,57869°
Waarnemingsgegevens
Afstand tot de zon149,6×106 km (~ 1 AE)
Atmosferische gegevens
LuchtdrukGem. 1013,25 hPa
Samenstelling78,09% N2, 20,94% O2, 0,93% Ar, 0,04% CO2, 1% waterdamp en sporengassen
TemperatuurGem. 13,85 °C = 287 K
Mars

Mars

SymboolSymbool
TypePlaneet
Aardse planeet
Vernoemd naarMars, een god in de Romeinse mythologie
Fysische gegevens
Aantal (bekende) manen2
Diameter6794 km(±8) km (equator)
6752 km (polair)
Massa6,418×1023 kg (10,7% aarde)
Valversnelling3,74 m/s2
Ontsnappingssnelheid5,022 km/s
Dichtheid (ρ)3,9335 g/cm3
Rotatietijd24 uur 37 minuten 22,66 seconden
Albedo0,170%
Samenstelling kernFe en Ni
Afplatting1 / 154,4
Maan

De maan

De maan gefotografeerd door de ruimtesonde Galileo
SymboolSymbool
TypeMaan
Overige aanduidingenLuna
Fysische gegevens
Omtrek10 916 km
Diameter3476 km
Massa7,35×1022kg
Valversnelling1,62 m/s2
Ontsnappingssnelheid2,38 km/s
Albedo10%
Samenstelling kernFe
Baangegevens
Perigeum363 104 km
Apogeum405 696 km
Excentriciteit (e)0,0549
Periode (P)Baan rond de Aarde:
27,3217 dagen
(siderische maand)
Tijd tussen 2 volle manen:
29,5306 dagen
(synodische maand)
Inclinatie (i)5,145°
Waarnemingsgegevens
Schijnbare helderheidVolle maan: −12,7 mag
Atmosferische gegevens
Temperatuur33[1] tot 400 K